NĂM NON, BẢY NI Ở MIỀN TY NAM BỘ

Trần Thế Vinh

 

Năm non, bảy ni Chỉ những địa danh mang tnh tiu biểu nhất, thật ra trong quần thể ni ở Thất Sơn, nằm trong bốn huyện thị như Tri Tn, Tịnh Bin, Thoại Sơn v Chu Đốc của An Giang, với gần 40 hn ni lớn nhỏ. Một quần thể ni c một khng hai ở đồng bằng Nam Bộ, m thin nhin ban tặng. Khch tham quan du lịch v người hnh hương thường biết nhiều về một ni Sam - c miếu B Cha Xứ, về một ni Cấm c cha Phật Lớn, cha Vạn Linh hay một đồi Tức Dụp 2 triệu đla hoặc l một ni Ba Th với nền văn ha c Eo v.v

C lẽ, quần thể ni c địa danh Thất Sơn l một kỳ b ở miền Ty Nam Bộ ny v ni trong vng trũng của đồng bằng ni khng cao như ở miền Trung, Ty Nguyn,Ty Bắc, nhưng rất đặc th, chnh l nc nh của đồng bằng Sng Cửu Long. Cch đy hơn 50 năm (năm 1955), Dật Sĩ v Nguyễn Văn Hầu đ dy cng sưu khảo v viết nn tập Thất Sơn mầu nhiệm c đoạn: dy Thất Sơn huyền diệu hiển linh, nhiệm mầu kỳ b, vng hoa - địa của nước Việt Nam, bởi đ l nơi tch tụ tinh hoa của Đất - Nước. Đến ci việc đặt dấu chơn trn Thất Sơn th c biết bao nhiu người vẫn chưa được dịp..

  I - NĂM NON Ở ĐU?

Cũng theo Nguyễn Văn Hầu Năm non l 5 ngọn vồ tiu biểu trong hng chục ngọn vồ, hang động trn ni Cấm (Thin Cấm Sơn), thuộc địa phận huyện Tịnh Bin (vch pha đng), v huyện Tri Tn (vch pha ty), c độ cao vượt trội v nhiều kỳ tch.

1 - Vồ Bồ Hong, vồ cao nhất Ni Cấm, cũng l nc nh cao nhất Thất Sơn .Tục rằng, ngy xưa t ai ln được nn loại bồ hong sinh nở dy đặc tại vồ ny, nằm trn độ cao 716 mt, gc pha Ty của ni. Ngy nay, trn đỉnh đ hnh thnh ấp, dn cư trn một trăm nc gia. V từ đ chợ, nh trọ, qun nước v Trạm truyền hnh pht lại của VTV hnh thnh. Chợ nhm cả ngy lẫn đm với nhiều thức ăn cả chay lẫn mặn. Nhớ cch đy vi năm, cng với nhm nh văn, nh thơ Tp.Hồ Ch Minh đi du ngoạn thực tế, ở lại đm trn vồ, mướn ngủ trọ mỗi người ba ngn đồng được miễn ph một thng nước để tắm, mng chiếu v ci vng ty thch ngủ sao cũng được miễn l ăn uống tại qun chủ trọ. Nh thơ Chim Trắng, nguyn Tổng bin tập Tuần bo Văn Nghệ TPHCM chưng hửng, buột miệng: Nh trọ xứ ta cũng c nơi bnh dn đến vậy sao?! Đm, v nhất l buổi sng ma mưa my m, tuyết rơi trắng xa vy phủ, ta c cảm gic rất khoi lạc giữa cảnh tin bồng Ln vồ Bồ Hong, sẽ được nhn ra bốn phương, tm hướng, my ni ngt ngn cng với ruộng, ni chập chng thấp dưới chn ta.

2 - Vồ Đầu, chếch về pha Ty Bắc của ni, cao 584 mt Tục truyền rằng , do người đầu tin ln đy đặt. Ln vồ ta sẽ nhn xa, rộng về đất bạn Campuchia, gặp ni T Lơn (ni Tượng Lăng) nằm trn 2 tỉnh T Keo v Cam Bốt, pha dưới l đồng ruộng, cụm ni Tượng, Ph Cường v ngược ra Ni Sam, Chu Đốc rất thơ mộng. Nhn lại pha Đng thấy cha Vạn Linh như một bức tranh thủy mạc, cạnh đ l tượng Phật Di Lặc cao 36 mt, mới được xy dựng đang tươi cười, thư thi trn mảng rừng xanh chập chng.

3 - Vồ B, cao 579 mt về pha Nam, nơi đy c Điện rộng nằm trong hang đ v thờ B Cha Xứ- Cn c người gọi l vồ B Phnom Barech người hnh hương đến để cng B, xin n đức trong cuộc sống v lm ăn.

4 - Vồ Ong Bướm, người xưa kể nơi đy ngy xưa c Ong Bướm, Ong Vi về ở nn c tn ny, nằm pha Bắc cao 480 mt.

5 - Vồ Thin Tuế, cn c tn l vồ Phnom Prapal - trn vồ ny c hng trăm cy thin tuế lớn nhỏ từ bao đời nay, hiện chnh quyền địa phương đặt ấp Thin Tuế, gần bốn chục hộ dn sinh sống, nằm pha Đng của ni

Ngoi ra, cn nhiều vồ, điện, suối khc như điện Rau Tần - v nhiều loại rau ở đy mọc quanh năm, trong đ rau tần chiếm đa số, hay suối Thanh Long Nhớ soạn giả Trọng Nguyễn sau giải phng c bi ca cổ ca ngợi gi Bảy Ni anh hng yu trai Đất Mũi, c đoạn ng viết: "Qua Điện Rau Tần thơm bửa canh chua, ơi Bảy Ni qu em từ C T đến đồi Tức Dụp"

II - BẢY NI GỒM NHỮNG NI NO?

1 - Quần thể Thất Sơn, khng chỉ kỳ b về địa danh, thắng cảnh m cn mang dấu ấn về huyền thoại tm linh, đậm nt từ cc lễ hội cha miếu quanh năm, những kỳ tch anh hng trong nhiều thời kỳ chiến tranh chống xm lược. Cửa ng của Thất Sơn c lẽ l ni Sam, d khng nằm trong danh mục Bảy Ni, cao 228 mt, chu vi trn 5200 mt, gắn với ni Sam c miếu B Cha Xứ với lễ hội cao điểm vo 23,24/4 l hằng năm l một nơi thu ht du khch nhất nh trong nước. Lần su vo l cảnh vật, ni non của Ni Cấm - Thin Cấm Sơn, cao nhất v đứng hng đầu tin Thất Sơn, vch pha Đng v Bắc thuộc Tịnh Bin, pha Ty v Nam l Tri Tn, độ cao 716 mt, di 7.500 mt, rộng hơn 6.800 mt. Tục truyền, ni Trời Cấm l v lc Nguyễn nh (vua Gia Long) khi xưa thất trận, bị qun Ty Sơn truy n, c lc ln ni ny ẩn nu. Để trnh bị lộ nn cc quan cấm khng cho người dn ln đy, viện cớ c nhiều yu tinh, th dữ, từ đ m c tn ni Cấm -Thin Cấm Sơn, ni lớn v cao nhất trong danh mục Thất Sơn.

2 - Ni Di - Ngọa Long Sơn, cao 580 mt, di nhất trong Bảy Ni, trn 8.000mt, nằm dọc theo tỉnh lộ 955B thuộc 4 x Chu Lăng, Lương Phi, Ba Chc, L Tr của Tri Tn, rộng trn 4.500 mt, ni di nn c tn Ngọa Long (Rồng nằm). C những địa danh bất diệt như T Sc (suối ng Sc theo tiếng Khmer l T) nơi tỉnh ủy An Giang lm căn cứ suốt trong nhiều năm, nhiều lần trong thời kỳ chống Mỹ, c nhiều vồ, hang, l ảng như vồ 400, vồ Cỏ Sả (Vồ cao nhất), bụng ng Địa, đặc biệt l đồi Ma Thin Lnh, nơi c hang rộng chứa hng chục người, năm 1969 một tiểu đội tiền tiu của Đon 61, chủ lực miền, đng chặn cửa vo căn cứ T Sc, bị my bay địch nm bom 500 k lm sập miệng hang, 7 người chiến sĩ kẹt trong ấy, lc đầu đơn vị tiếp lương thực vo bằng cch thụt ống tre, đưa cơm cho, thức ăn nhưng mấy ngy sau v địch tập trung cn qut lin tục, đơn vị phải di chuyển về U Minh, nn chia tay với cc anh, sự hy sinh dũng cảm ấy đ hơn ba mươi năm qua, nhưng như cn l một nỗi đau quặn thắt từng ngy trong lng mọi người dn địa phương. Để ghi nhớ cc anh, v giữ yn chỗ cc anh nằm lại mi mi. Ngy kỷ niệm 27/7/1997 ngnh thương binh x hội tỉnh An Giang, cng địa phương x Lương Phi, huyện Tri Tn mở đường ln cht đồi ny xy dựng bia tưởng niệm cc anh. Thời gian qua c biết bao du khch về nguồn đều ln để cng viếng cc liệt sĩ v danh ấy. Nhiều ng văn chương, thơ ca, nhạc cổ ca ngợi về sự hy sinh ấy, như: "Hy ngồi thm cht nữa bạn ơi/ Nhang sắp tn, thắp thm tuần nhang nữa/ Đồi rộng qu, ln khi th b nhỏ/ Gi c đưa vo chỗ cc anh nằm" -(Thơ Nguyễn Thị Tr Giang). Trong quần thể của căn cứ T Sc c trn mười địa danh khc nằm trong l ảng từ chn suối ln gần đỉnh như đội Bảo Vệ, hang Qun Y, Dn Y, hang Tuyn Huấn, Điện đi, Phụ Nữ, Cơ Yếu v điện Trời Gầm lm văn phng, hội trường Tỉnh ủy chứa gần cả trăm người ăn ở, sinh hoạt L đỉnh cao căn cứ, nằm trải di theo lng suối thin nhin, hang động kỳ b, quanh co uốn khc theo l ảng hơn 1.000 mt từ chn ni ln, nếu ai đ c np mnh vo địa đạo Củ Chi, th đy l địa đạo thứ hai vậy.

3 - Ni C T - Phụng Hong Sơn, thuộc x Ni T, Tri Tn, ni ngy xưa l ni của chim Phụng , c rất nhiều loại về đy tr ngụ, dng ni đẹp cũng mang hnh chim phụng, c ci đui - gọi l đồi gắn liền về pha Ty, nổi danh l đồi Tức Dụp (Tức Chp - nước quanh năm, nghĩa theo tiếng Khmer), ngy nay c tn l ngọn đồi 2 triệu đ la v bọn Mỹ, ngụy v chư hầu đ đnh vo ngọn đồi trong suốt thời gian 128 ngy đm, nhưng khng chiếm được căn cứ của huyện Tri Tn lc bấy giờ, chng tuyn bố đ chi ph qun sự vo đy tương đương 2 triệu đla. Ni C T cao 614 mt, di 5.800mt, rộng 3.700mt. Vch pha Đng Bắc ngửa mặt về thị trấn Tri Tn (X Tn ngy xưa), ni c nhiều danh lam thắng cảnh như Mũi Hải, Tam Cấp, Vồ Hội, Sn Tin, Pho đi Bước vo chn ni l hồ Xoi So (Xoi trắng, nghĩa theo tiếng Khmer) l khu du lịch sinh thi bậc nhất của huyện hiện nay đang xc tiến đầu tư, c suối nuớc long lanh những mạc vng ng nh, nn tục gọi l Suối Vng Sắp sửa c con đường từ đy nối qua Tức Dụp, để ta vo nghỉ chn trong hang Tuyn Huấn của Tỉnh ủy An Giang những năm chiến tranh, hang rộng, c nước chảy rc rch, chứa trn 50 người cho một buổi họp mặt, lin hoan Rồi qua Khu du lịch Tức Dụp, ngắm cảnh ni đ lộ thin, leo ln ngọn của hn non bộ khổng lồ trn độ cao gần 200 mt, rộng trn 3.000 mt nhưng ton l đ chất chồng ln đ. Hay tuột xuống l ảng như vo một ci m no đ, ta cng những người du kch năm xưa vạch bản đồ, chỉ ra ng ngch để tm diệt địch, giữ lại lời thề quyết tử cho đồi khng vo tay bọn Mỹ - suốt 128 ngy đm bm trụ Thin bi hng cn mi với thơ ca: "Ngủ đm trn đồi Tức Dụp/ Đ thở, nhịp thở vo ra/ Khắc tim in hnh mỏm đ/ Qua đm thức mọi giấc lng (thơ - Trần Thế Vinh).- Những anh hng ấy bất diệt cng với tn ngọn đồi m Mỹ phải trả gi đến 2 triệu đ la.

4 - Ni Di Nhỏ - Ngũ Hồ Sơn, ngọn ni cao thứ tư trong Bảy Ni, với 265 mt, chu vi 8.751 mt, c 5 giếng nước trn ni, nn cn gọi Ngũ hồ, thuộc thị trấn Nh Bng, vch pha Ty v Đng địa phận x An Ph, Văn Gio của Tịnh Bin. Ni hiểm trở, vườn cy tri quanh năm. Ngy nay, nếu muốn len su vo tm một cuộc du sơn yn tĩnh, trầm cảm với thin nhin, ta vo con đường ct quanh co hơn 3 cy số sẽ được chủ trang trại ổi ng Bảy Thn - n cần đn tiếp. Cy tri như ổi, xoi, bưởi, mận, sầu ring, thanh long đều c đủ theo ma.

5 - Ni Kt - Anh Vũ Sơn, ngọn ni cao 225 mt, di v rộng trn 1.100mt, hnh khối trn, c phiến đ dựng hnh đầu một con kt khổng lồ nằm đưa ra vch pha ty nn c tn khc l Anh Vũ. Ni dựng pha đng thị trấn Nh Bng, Tịnh Bin, dọc theo triền dốc ln vch ni để vo ni Cấm, Tri Tn, c nhiều cảnh đẹp như vừơn xoi mt rượi, thoai thoải theo trục đường c nghĩa trang uy nghi, trầm mặc, nơi yn nghỉ của những liệt sĩ, anh hng hy sinh trong chiến tranh bin giới Ty Nam, v đi lm nghĩa vụ quốc tế. Cạnh bn l tượng chiến sĩ thổi kn, biểu tượng người du kch Thới Sơn anh hng hơn 30 năm trước đy, cn hừng hực nt kiu hng sau giờ chiến thắng.

6 - Ni Tượng - Lin Hoa Sơn, ni cao 145 mt, di hơn 600 mt v rộng 400 mt, nằm trọn địa phận thị trấn Ba Chc, Tri Tn. Vch pha Ty, gip mặt với kinh Vĩnh Tế, do ng Thoại Ngọc Hầu đo những năm hai mươi, thế kỷ l9, xa hơn l ni Tri Tim, ni Thum Đưng, thuộc huyện Kirivong của nước bạn Campuchia - c dng đầu con voi (tượng) nh ra, leo ln l thắng cảnh đỉnh Hong San của ni Tượng, ta sẽ ngắm trọn quang cảnh chung quanh, nhất l nhn xuống đồng xanh bt ngt, c tri ni nhỏ nh ln trong ma nước nổi, gọi l ni Nước. Vch pha Đng, chợ ba xn xao, với cảnh hồi sinh một thị trấn trẻ. Cặp vch ni l khu di tch căm th c nh mồ tập thể, chứa đựng 1.159 bộ hi cốt nạn nhn bị bọn PnPốt - IngSaRy thảm st năm 1978. Hai cảnh cha hai đầu l Phi Lai, Tam Bửu với kiến trc cổ, đậm nt của tn gio Tứ n Hiếu Nghĩa do Ng Lợi, tức Bổn Sư sng lập từ năm 1868 đến nay.

7 - Ni Nước - Thủy Đi Sơn, ni nhỏ nhất trong danh sch Thất Sơn, cao chưa được 20 mt, diện tch trn dưới 300m2, cấu trc đất, v những tảng đ lớn, nhỏ bằng phẳng, như một hn non bộ nằm trn cnh đồng pha Ty Nam v cch chn ni Tượng khoảng 500 mt - như một hn lẻ của ni Tượng, nhưng lại c tn trong Bảy Ni - Thủy Đi Sơn, ni nằm dưới nước! Từ ni Tượng ra bằng con đường độc đạo, cửa ni c một kiểng cha của tn đồ Tứ n Hiếu Nghĩa, len qua l những bậc thang của ni, để ln đỉnh - một tảng đ bằng phẳng, cy lm dồ che rợp mt, đủ để hơn 20 người ngồi sinh hoạt tập thể, ngắm nhn ra bốn pha ruộng la xanh tươi, hưởng trọn khng kh trong lnh, nhất l vo ma nước nổi từ thng 6 đến thng 10 trong năm. Ni Tượng v quần thể khu di tch Nh mồ, cha Phi Lai, Tam Bửu, đồi Tức Dụp, quần thể căn cứ T Sc - ni Di đều đ được cng nhận di tch cấp quốc gia.

Du ngoạn ni non ở Thất Sơn cn c dịp ta kết hợp xem, tm hiểu về những phong tục lễ hội văn ha, thể thao đặc th c một khng hai của đồng bo dn tộc Khmer Nam bộ, đ l hội đua b Bảy Ni hằng năm vo cuối thng 9, đầu thng 10. Hội đua trọn 1 ngy thi thố ti ba của trn 40 đi b quy tụ ở Tri Tn, Tịnh Bin, Chu Thnh lun phin mỗi năm ở một trong hai trường đua: Cha T Miệt (TriTn), cha Tha Mt (Tịnh Bin), mỗi năm du khch đến xem từ 15 đến 20 ngn người. L một cuộc hẹn đầy hấp dẫn đối với những ai chưa một lần biết đến tnh ho hứng v kịch tnh của những vng đua quyết liệt đoạn chung kết, c những đi b bứt rt với tốc độ vượt qua 80 km/giờ ở giai đoạn 100 mt vng thả để về đch.

Năm non, bảy ni ở vng đồng bằng Ty Nam Bộ, l một đặc th, danh lam thắng cảnh, di tchkhng phải nơi no cũng c được. Vng đất khai mở hơn 250 năm qua, đ gắn liền với địa linh nhn kiệt vng pha Ty Nam Bộ như Trương Cng Định, Thoại Ngọc Hầu, Nguyễn Trung Trực, Mạc Cửu, Phan Văn Trị ,Trần Văn Thnh, Ng Lợi