Đánh dấu 128 năm ngày mất của nhà ngôn ngữ học Trương Vĩnh Ký (01/9/1898 -01/9/2026), một bức tượng của cụ Trương đã chính thức được đưa về ngự tại khu Nhà bia tưởng niệm trên vùng đất Cái Mơn thuộc tinh Bến Tre cũ.
Trương Vĩnh Ký sinh ngày 06 tháng 12 năm 1837 tại ấp Thạnh Hội, xã Vĩnh Thành, tổng Minh Lý, huyện Tân An, phủ Hoằng An — nay chính là vùng đất Cái Mơn (Chợ Lách, Bến Tre).
Sự hiện diện của bức tượng trang nghiêm ấy, không chỉ hoàn thiện thêm một bước tiến quan trọng cho công trình tôn tạo, mà dường như còn là khoảnh khắc người con ưu tú ấy được trở về trọn vẹn trong vòng tay ôm ấp của quê nhà.
Cuộc đời của cụ Trương Vĩnh Ký (Petrus Ký) là một bản hòa tấu trầm buồn nhưng vang dội của một trí tuệ siêu việt sinh ra giữa 1 thời đại có nhiều biến động.
Sinh ra tại Bến Tre, sớm mồ côi và trải qua nhiều truân chuyên, chính những năm tháng tôi luyện trong cô độc và nhọc nhằn đã hun đúc nên một Trương Vĩnh Ký với ý chí kiên cường cùng một khát vọng học hỏi khôn cùng.
Trương Vĩnh Ký là một hiện tượng kỳ lạ, hiếm thấy trong lịch sử: thông thạo hơn 26 thứ tiếng, là cầu nối uyên bác giữa văn hóa phương Đông và phương Tây. Giữa lúc chữ Hán và chữ Nôm đang ngự trị, tiên sinh đã sớm nhìn thấy ánh sáng hiện đại từ chữ Quốc ngữ.
Trương tiên sinh không chỉ là nhà giáo dục, nhà báo tiên phong với tờ Gia Định báo, mà còn là người góp phần đặt nền móng cho báo chí, văn học và sự định hình ngôn ngữ nước nhà. Hơn ai hết, tiên sinh mang trong mình một tâm nguyện lớn lao: đem tri thức nhân loại về làm giàu cho đất mẹ, nâng niu tiếng nói và chữ viết của dân tộc bằng một tình yêu thiết tha, sâu nặng.
Thế nhưng, nghiệt ngã thay, những trăn trở và tầm nhìn vượt thời đại của cụ Trương lại rơi vào nghịch cảnh của thời cuộc. Cuộc đời Petrus Ký khép lại trong sự cô quạnh, ngậm ngùi và những nỗi oan khiên chưa một ngày được giãi bày trọn vẹn.
Dù muộn hơn không, thời gian đã công bằng trả lại cho Trương Vĩnh Ký tiên sinh 1 vị trí xứng đáng!
Đến nay, từng hạng mục công trình xây dựng tượng đài cụ Trương Vĩnh Ký được hoàn thiện tại Cái Mơn, là từng bước gìn giữ những giá trị trường tồn không gì lay chuyển.
Nhìn lại cuộc đời Trương Vĩnh Ký, và đứng trước không gian tưởng niệm ngập tràn thành kính ấy, ta không chỉ nhìn thấy một bậc chân nho uyên bác, một “cây đại thụ” văn hóa, mà còn thấy một số phận đau đáu vì vận mệnh nước nhà.
Tên tuổi, tượng hình và những di sản của tiên sinh mãi là ngọn lửa tri thức bền bỉ, để nơi đây trở thành điểm dừng chân cho các thế hệ hôm nay và mai sau tìm về, tưởng nhớ và trân trọng những người đã góp phần làm nên diện mạo văn hóa Việt Nam!
